روش های بهره برداری از کلیدها

قسمت راهنما، مکانیزم، اینترلاک و نوع دسته ی قطع و وصل کلید نقش بسیار مهمی در استفاده ی صحیح، کاهش اشتباهات و خطرات احتمالی دارد. بنابراین باید مشخص کنیم که کلید در چه شرایطی و توسط چه افرادی مورد بهره برداری قرار می گیرد. برای انتخاب یک کلید مناسب از نظر بهره برداری، باید به سوال های زیر پاسخ داد:

  • آیا به سیستم های اخباری مانند چراغ سیگنال در کنار کلید نیاز داریم؟
  • با توجه به نقش و اهمیت کلید، آیا می خواهیم در بازه هایی از زمان آن را از سرویس خارج کرده یا قفل کنیم؟
  • آیا ممکن است هنگام استفاده از کلید اشتباهی رخ دهد؟

این اطلاعات هنگام انتخاب برند و مدل کلید بسیار مهم هستند چون نمی توان از هر لوازمی برای کلید ها استفاده کرد. در ادامه برای آشنایی بیشتر و انتخاب بهترین گزینه، انواع دسته ی قطع و وصل و اینترلاک ها را بررسی می کنیم.

دسته ی اهرمی (Toggle Switch):

در صورتی که به هیچ یک از سیستم های اخباری و محدود کننده نیازی نباشد، می توان از دسته ی ساده و اهرمی استفاده کرد. این دسته می تواند دو یا سه حالت حرکتی داشته باشد. برای کار با این کلید باید وضعیت دسته را به صورت بالا و پائین تغییر داده و در مقابل موقعیت های درج شده قرار دهیم.

دسته ی قطع و وصل ساده

دسته ی ساده ی چرخشی:

این کلید نیز همانند نوع اهرمی به هیچ حالت اخباری و محدود کننده ای مجهز نیست. دسته ی این کلید می تواند دو یا چند حالت حرکتی داشته باشد. برای کار با کلید باید وضعیت دسته را به صورت چرخشی تغییر داده و در مقابل موقعیت های درج شده قرار دهیم.

دسته ی قطع و وصل ساده

دسته های لامپ دار (Illuminated Selector Switch):

در صورتی که در کنار کلید به یک سیستم اخباری نیاز باشد، می توان از کلیدهای چراغ دار استفاده کرد. در دسته ی قطع و وصل این کلیدها یک چراغ سیگنال تعبیه شده و می توان از آن در مدار فرمان، ایمنی و … استفاده کرد. توجه داشته باشید که این کلید دارای سیستم ایمنی خاصی نبوده و نمی تواند از عملکرد اشتباه جلوگیری کند. مانند کلیدهای ساده، کافی است که دسته ی قطع و و صل را چرخانده و در مقابل موقعیت های مشخص شده قرار دهیم. این مدل از دسته ها بیشتر در کلیدهای فرمان استفاده می شود.

دسته ی قطع و وصل لامپ دار

دسته ی قابل جدا شدن (Removable Knob):

یکی از ساده ترین روش ها جهت جلوگیری از عدم قطع و وصل کلید توسط افراد غیر مجاز، برداشتن دسته ی آن  است. در برخی از کلیدها، برداشتن دسته ی قطع و وصل نیاز به ابزار نداشته و به سادگی انجام می شود. این کار کاملا ایمن و باز دارنده نیست چون زمانی که دسته ی قطع و وصل روی کلید نباشد، با استفاده از ابزارهای دیگر مانند پیچ گوشتی یا دم باریک می توان وضعیت کلید را تغییر داد.

کلید گردان با دسته ی قابل جدا شدن

کلید با دسته ی قابل قفل گذاری (LockOut, TagOut):

یکی از ملزومات ایمنی هنگام کار با تجهیزات الکتریکی استفاده از قفل ها و نشانه های استاندارد روی کلید ها می باشد. ما باید بتوانیم کلیدهای قدرت را در وضعیت قطع، قفل کنیم تا توسط افراد غیر مجاز تغییری در آن ها ایجاد نشود.  در برخی کلید ها قفل های آویز مستقیم روی دسته قرار می گیرند و در مدل های دیگر برای نصب قفل نیاز به لوازم جانبی می باشد. کلیدهای موتور دار علاوه بر قابلیت قفل گذاری روی دسته، از نظر مکانیکی و داخلی نیز قفل گذاری می شوند تا از راه هیچ فرمانی اجرا نشود.

کلید با دسته ی قابل قفل گذاری

کلید سوئیچ دار (Key Operated):

جهت جلوگیری از هرگونه تغییری در مدارهای فرمان و توان پائین می توان از این نوع کلیدها استفاده کرد. در این مدل دسته ی قطع و صل وجود نداشته و هرگونه تغییر توسط سوئیچ انجام میشود. قابل ذکر است که تعداد مرحله ها و موقعیت خارج شدن سوئیچ در کلید ها متفاوت بوده و باید هنگام تهیه مورد توجه قرار بگیرد.

کلید گردان سوئیچ دار

دسته ی قطع و وصل به همراه سوئیچ (Key Lock):

مکانیزم قطع و وصل این کلید از ترکیب دسته ی معمولی و سوئیچ تشکیل شده است. تا هنگامی که سوئیچ در جای خود قرار داشته باشد تغییر وضعیت به سادگی توسط دسته قابل انجام است. این کلیدها از نظر ایمنی به دو صورت معمولی و قطع اضطراری ساخته می شوند.

کلیدهای معمولی را می توان در تمام وضعیت ها قفل کرده و سوئیچ را از آن خارج کرد. در صورت خارج شدن سوئیچ، دسته در موقعیت انتخاب شده ثابت شده و دیگر قابل تغییر نیست. این کلید در مدارهای فرمان استفاده می شود.

در مدل قطع اضطراری، اگر سوئیچ  در حالت وصل کلید خارج شود، کلید را می توان قطع کرد ولی نمی توان مجدد وصل کرد. این مدل برای مدارهایی مناسب است که وصل کلید حتما باید با هماهنگی انجام شود. از مزیت های دیگر این کلید این است که هنگام تعمیرات می توان کلید را قطع و سپس سوئیچ را از روی آن خارج کرد. با این کار نیازی به قفل و نشانه گذاری روی کلید نمی باشد.

کلید گردان سوئیچ دار

اینترلاک مکانیکی (Mechanical Interlock):

اینترلاک مکانیکی به معنی قفل کردن یا محدود کردن مکانیزم قطع و وصل کلید توسط ادوات مکانیکی مانند ضامن ها، اهرم ها و …  جهت افزایش ایمنی می باشد. به عنوان مثال در برخی از کلیدها برای تغییر وضعیت، ابتدا باید یک شستی را فشار داد و بعد دسته را چرخاند یا جابه جا کرد. این امر برای جلوگیری از تغییر وضعیت کلید بدون دانش کامل و یا به صورت اتفاقی می باشد.

در کلیدهای قدرت می توان از دسته ی قطع و وصل به عنوان اینترلاک مکانیکی نیز استفاده کرد. در این مدل دسته ی قطع و وصل روی درب تابلو قرار گرفته و از باز شدن آن تا زمانی که کلید در وضعیت روشن است جلوگیری می کند. این کار باعث می شود تا برای دسترسی به تجهیزات تابلو، ابتدا کلید را قطع کرد تا اینترلاک اجازه ی باز شدن درب را بدهد. در تصویر زیر اینترلاک مکانیکی را مشاهده می کنید. در این مدل دسته ی قطع و وصل کلید با استفاده از یک شفت روی درب تابلو قرار می گیرد.

دسته ی قطع و وصل

اینترلاک الکتریکی (Electromechanical Interlock, Solenoid Lock):

اینترلاک الکتریکی به معنی قفل کردن یا محدود کردن مکانیزم قطع و وصل کلید توسط ادوات برقی مانند بوبین و یا الکتروموتورهای کوچک می باشد. قابل ذکر است که سیم پیچ تعبیه شده در این مدل از کلیدها جهت قطع و وصل کلید از راه دور نبوده و فقط جهت جلوگیری از قطع و وصل خودسرانه تعبیه شده است. در تصویر زیر یک کلید با اینترلاک الکتریکی را مشاده می کنید.

دسته ی قطع و وصل

دوره ی تصویری کلیدهای فشار ضعیف