سمافور یا Semaphore Indicator و انواع آن:

در تأسیسات مهم و بزرگ برای نمایش مسیر جریان برق، آب، گاز، وضعیت تجهیزات و … از دیاگرام‌های تک خطی روی تابلو برق، دیوار، میز کنترل و … استفاده می‌شود. طبق تصویر زیر این دیاگرام‌ها شامل خط‌ها، علائم الکتریکی، کلیدهای فرمان، کلید مقایسه‌ای یا discrepancy switch و ادوات اخباری مانند چراغ سیگنال؛ سمافور و … هستند. با استفاده از تابلوهای دیاگرامی می‌توان وضعیت کل سیستم و تجهیزات آن را مشاهده کرده و در صورت نیاز دستورات لازم را صادر کرد.

کلید مغایرتی

چراغ سیگنال با خاموش و روشن شدن تنها می‌تواند دو وضعیت را نمایش داده و برای استفاده در دیاگرام‌های مسیر جریان خیلی مناسب نیست. در صورتی که تجهیزات استفاده شده مانند بریکر، سکسیونر، شیرهای برقی و … بیش از دو حالت داشته  باشند، می‌توان از سمافور استفاده کرد. سمافور با مدل‌های مختلف مانند مکانیکی، الکترومکانیکی و چراغ‌دار برای نمایش پیوستگی و یا عدم پیوستگی در خطوط مسیر جریان استفاده می‌شود. به عنوان مثال در تصویر زیر، استفاده از سمافور های مکانیکی در نمایش وضعیت سکسیونر اصلی و زمین را مشاهده می‌کنید.

سمافور مکانیکی:

سمافور مکانیکی دارای یک قاب مربع یا دایره‌ای شکل بوده و یک خط یا نوشته داخل آن قرار دارد. لازم به ذکر است که شکل های مختلف برای تجهیزات مختلف در نظر گرفته می شود. مثلا دایره برای سکسیونر و مربع برای بریکر. جابه‌جایی موقعیت یا چرخش خط داخل سمافور، نشان دهنده‌ی تغییر وضعیت در تجهیزات است. این نشان دهنده بدون نیاز به منبع تغذیه بوده و مستقیما از ادوات مکانیکی مانند موقعیت پلاتین‌های قدرت دستور می‌گیرد. در کتاب کلیدهای فشار ضعیف شرح داده شد که سوئیچ دیسکانکتورها باید دارای یک نشانگر مکانیکی قابل اعتماد و وابسته به موقعیت پلاتین ها باشند.

بیشترین استفاده از سمافور مکانیکی روی تابلوهای قدرت و تجهیزات داخل پست‌ها مانند انواع بریکر و سکسیونرها می‌باشد. در تصویر زیر، سه موقعیت مختلف در یک سمافور برای نمایش (a) حالت وصل کلید، (b) حالت قطع کلید و (c) اتصال زمین بودن آن را مشاهده می‌کنید.

در برخی از موارد مانند تصویر زیر، ممکن است از دو سمافور برای نمایش حالت‌های مختلف کلید قدرت مانند وصل، قطع و یا اتصال زمین بودن آن استفاده شود. این مورد به برند و نوع کلیدهای قدرت بستگی دارد.

سمافور الکترومکانیکی:

این سمافور بر خلاف مدل مکانیکی به تغذیه‌ی الکتریکی نیاز داشته و بیشتر در تابلوهای فرمان و کنترل استفاده می‌شود. طبق تصویر زیر، سمافور الکترومکانیکی دارای دو بوبین داخلی بوده و توسط آن‌ها می‌تواند دو حالت کاری روشن و خاموش را نمایش دهد. این تجهیز در دو مدل AC و DC ساخته شده و دارای یک ترمینال مشترک (۳) و دو ترمینال جداگانه (۱ و ۲) برای بوبین ها می‌باشد.

در تصویر زیر، وضعیت اتصال تغذیه و حالت‌های سمافور نمایش داده شده است. در این نمونه سیم نول یا منفی مستقیما به ترمینال مشترک یا شماره‌ی ۳ متصل شده است. طبق گزینه‌ی (a) با وصل تغذیه ترمینال شماره ۱، خط داخلی به صورت افقی قرار گرفته و حالت قطع را نمایش می‌دهد.

در گزینه‌ی (b) و با قطع تغذیه شماره‌ی ۱ و وصل آن به شماره‌ی ۲، خط داخلی به صورت عمودی قرار گرفته و حالت وصل را نمایش خواهد داد. برای نمایش حالت‌های قطع و وصل می‌توان از یک پلاتین چنج آور در مدار فرمان استفاده کرد.

با توجه به گزینه‌ی (c) و در صورت قطع تغذیه‌ی سمافور از هر دو ترمینال ۱ و ۲، خط داخلی در زاویه‌ی ۴۵ درجه قرار گرفته و می‌تواند حالت خطا مانند قطع بریکرها و یا عدم اتصال زمین بودن را نمایش دهد.

سمافور چراغ‌دار:

در این مدل از سمافورها از  چند چراغ LED با رنگ و حالت‌های مختلف استفاده می‌شود. سمافورهای چراغ‌دار فاقد هر گونه سیستم مکانیکی بوده و به صورت نورانی می‌توانند حالت‌های وصل، قطع و خطا را  نمایش دهند. تعداد حالت‌ها و ترمینال‌های موجود در این سمافور ممکن است با توجه به برند متفاوت باشد.

به عنوان مثال و طبق تصویر زیر، روشن شدن خط سبز می‌تواند برای نمایش حالت قطع، روشن شدن خط قرمز برای حالت وصل و روشن شدن هر دو به صورت هم‌زمان برای نمایش حالت خطا استفاده شود.

سمافورهای چراغ‌دار در مقابل نمونه‌های الکترومکانیکی دارای مزایای خاصی از جمله موارد زیر هستند:

  • به علت عدم وجود قطعات مکانیکی، عمر بالایی داشته و در مقابل نفوذ اجسام خارجی مقاوم‌تر است.
  • در مدل‌های جریان مستقیم و متناوب با ولتاژهای مختلف ساخته می‌شود.
  • طبق تصویر زیر، با استفاده از چراغ‌های بیشتر، می‌توان علاوه بر حالت‌های بالا به پایین و چپ به راست، حالت‌های مختلفی دیگری مانند (a) وصل بالا به راست، (b) بالا به چپ، (c) پایین به راست و (d) پایین به چپ را نمایش داد.
  • روشن شدن لامپ‌ها امکان تشخیص سریع وضعیت سمافور را فراهم می‌کند.
  • می‌توان از رنگ‌های مختلف در سمافور استفاده کرد.

دوره ی تصویری تجهیزات کنترل و فرمان