مشخصات فنی کنتاکتور

کنتاکتور ها در اندازه و مدل های بسیار متنوعی ساخته می شوند. اولین گام در تهیه کنتاکتور مناسب، مطابقت دادن مشخصه های فنی آن با شرایط مدار، محیط کار و … می باشد. اطلاعات الکتریکی و غیر الکتریکی مانند موارد مربوط به مدار فرمان، مدار قدرت، سطح ولتاژ، نوع بار، شرایط استفاده، تعداد عملکرد و … روی پلاک یا بدنه ی کنتاکتور درج می شود. مهم ترین مشخصه های کاری یک کنتاکتور در ادامه بررسی شده است.

مشخصه های ولتاژی:

مولفه های ولتاژی درج شده در پلاک یک کنتاکتور  به صورت کلی در گروه های زیر مشخص می شود.

مولفه علامت شرح
ولتاژ نامی Ue ولتاژی که کنتاکتور بدون مشکل می تواند در آن کار کند.
ولتاژ عایقی Ui ولتاژی عایقی بین کنتاکت ها با یکدیگر و بین کنتاکت ها با بدنه
حد نهایی ولتاژ عایقی Uimp حداکثر ولتاژی که کنتاکتور می تواند در زمان مشخص تحمل کند.
ولتاژ بوبین Uc ولتاژی که باید به بوبین کنتاکتور اعمال شود.
مشخصات پلاتین های کمکی Aux Cont این مولفه با کد های استاندارد مانند A600 P600مشخص می شود.

کنتاکتور دارای بخش های متفاوتی مانند مدار قدرت، مدار فرمان و بوبین می باشد. این قسمت ها می توانند از نظر الکتریکی مشخصه های متفاوتی داشته باشند. به عنوان مثال ولتاژ نامی یا Ue بیشتر در مورد پلاتین های قدرت بوده و می تواند مقدار و نوع متفاوتی با ولتاژ تغذیه ی بوبین یا Uc و یا ولتاژ پلاتین های کمکی داشته باشد. در پلاک کنتاکتورهای جدید معمولا ولتاژ عایقی یا Ui و حد نهایی آن یا Uimp به صورت مجزا، و ولتاژ کار (در ولتاژ های مختلف می توان جریان های متفاوتی را از پلاتین های قدرت کنتاکتور عبور داد) بر اساس میزان جریان های عبوری در یک جدول درج می شود. در نظر داشته باشید که حداکثر ولتاژ نوشته شده در جدول، در واقع همان ولتاژ نامی کنتاکتور است.

همان گونه که ذکر شده ولتاژ Uc مربوط به تغذیه ی بوبین کنتاکتور می باشد. ترمینال های تغذیه ی بوبین اغلب با حروف A1 و A2 مشخص شده و در کنار آن ها نوع ولتاژ تغذیه، میزان آن و فرکانس در صورت وجود، چاپ یا حک می شود. در جدول زیر، انواع ولتاژ کار بوبین ها را مشاهده می کنید. (ین مقادیر ممکن است با توجه به برند سازنده متغییر باشد)

AC ۵۰ HZ ۲۴, ۴۲, ۴۸, ۱۰۰, ۱۱۰, ۲۲۰, ۲۴۰, ۳۸۰, ۴۰۰, ۴۱۵, ۴۴۰, ۵۰۰, ۵۵۰
۶۰ HZ ۲۴, ۴۸, ۱۱۰, ۱۲۰, ۲۰۸, ۲۲۰, ۲۴۰, ۲۲۷, ۳۸۰, ۴۴۰, ۴۸۰, ۶۰۰
DC ۱۲, ۲۰, ۲۴, ۴۸, ۶۰, ۸۰, ۱۰۰, ۱۱۰, ۱۲۵, ۲۰۰, ۲۲۰, ۲۵۰

در پلاک کنتاکتور، میزان جریان و ولتاژ مجاز پلاتین های کمکی به صورت دو کد استاندارد (NEMA Standard) بیان می شود. یکی از این کدها برای جریان متناوب و دیگری برای جریان مستقیم در نظر گرفته شده است.

کد جریان AC جریان ولتاژ کد جریان DC جریان ولتاژ ولت آمپر
A150 ۱۰ ۱۵۰ N150 ۱۰ ۱۵۰ ۲۷۵
A300 ۱۰ ۳۰۰ N300 ۱۰ ۳۰۰ ۲۷۵
A600 ۱۰ ۶۰۰ N600 ۱۰ ۶۰۰ ۲۷۵
B150 ۵ ۱۵۰ P150 ۵ ۱۵۰ ۱۳۸
B300 ۵ ۳۰۰ P300 ۵ ۳۰۰ ۱۳۸
B600 ۵ ۶۰۰ P600 ۵ ۶۰۰ ۱۳۸
C150 ۲/۵ ۱۵۰ Q150 ۲/۵ ۱۵۰
C300 ۲/۵ ۳۰۰ Q300 ۲/۵ ۳۰۰
C600 ۲/۵ ۶۰۰ Q600 ۲/۵ ۶۰۰
D150 ۱ ۱۵۰ R150 ۱ ۱۵۰
D300 ۱ ۳۰۰ R300 ۱ ۳۰۰
E150 ۰/۵ ۱۵۰

در کاتالوگ یا پلاک کنتاکتورها ممکن است مولفه های ولتاژی بیشتری مانند ولتاژ قبل از قطع، ولتاژ ریکاوری و … نیز مشخص شده باشد. هنگام تهیه ی یک کنتاکتور این نکات را در نظر داشته باشید:

  • میزان ولتاژ نامی باید با توجه به ولتاژ عادی (ولتاژ خط یا فاز با فاز در شبکه های سه فاز) شبکه در نظر گرفته شود.
  • ولتاژ عایقی همواره باید بیشتر از ولتاژ نامی باشد. این مقدار در بدترین شرایط می تواند با مقدار نامی مساوی باشد.
  • حد نهایی ولتاژ عایقی (این مولفه بر اساس کیلو ولت مشخص می شود) به حداکثر اضافه ولتاژ هایی که ممکن است در مدار رخ دهد بستگی دارد.
  • مشخصه های ولتاژی کنتاکت های کمکی روی کنتاکتور، مناسب با مدار فرمان باشد.
  • نوع و میزان ولتاژ بوبین؛ متناسب با ولتاژ مدار فرمان انتخاب شود.

مشخصه های جريان:

جریان مجاز عبوری از کنتاکتور یا Ie به موارد زیادی مانند نوع کنتاکتور، سطح ولتاژ، نوع جریان، نوع بار، زمان کار کرد و … بستگی دارد. به همین علت در پلاک کنتاکتور از جدول، حروف و علائم خاصی برای مشخص کردن میزان جریان با توجه به شرایط کاری استفاده می شود. در کاتالوگ کنتاکتورها ممکن است مولفه های جریانی بیشتری مانند میزان جریان خطا، میزان جریان وصل و جریان قطع نیز درج شده باشد.

در  پلاک کنتاکتور و قسمت مربوط به جریان های مجاز، ابتدا نوع کنتاکتور مشخص می شود. این مولفه مشخص می کند که ما مجاز هستیم از کنتاکتور برای قطع و وصل چه نوع باری استفاده کنیم. این دسته بندی بر اساس مشخصه ی الکتریکی بارها بوده و در جدول زیر برای جریان AC و در جدول بعدی برای جریان DC آورده شده است.

نوع جریان دسته بندی کاربرد
AC AC-1 بارهای غیر القایی یا القایی ناچیز یا مقاومتی کامل
AC-2 موتورهای روتور سیم پیچی شده: روشن کردن، خاموش کردن
AC-3 موتورهای قفس سنجابی:روشن کردن، خاموش کردن موتورهای در حال کار
AC-4 موتورهای قفس سنجابی: روشن کردن، پلاگینگ، اینچینگ
AC-5a سوئیچینگ لامپ تخلیه ی الکتریکی
AC-5b سوئیچینگ لامپ های رشته ای
AC-6a سوئیچینگ ترانسفورماتورها
AC-6b سوئیچینگ بانک های خازنی
AC-7a بارهای القایی ضعیف در لوازم خانگی یا بارهای مشابه
AC-7b بارهای موتوری برای لوازم خانگی
AC-8a کنترل کمپرسور سیستم های برودتی با رله ی اضافه بار به همراه ریست دستی
AC-8b کنترل کمپرسور سیستم های برودتی با رله ی اضافه بار به همراه ریست خودکار
AC-12 کنترل بارهای مقاومتی و بارهای حالت جامد با ایزوله سازی اتوکوپلر
AC-13 کنترل بارهای حالت جامد با ایزوله سازی توسط ترانسفورماتور
AC-14 کنترل بارهای الکترومغناطیسی کوچک
AC-15 کنترل بارهای الکترومغناطیسی ac
نوع جریان دسته بندی کاربرد
DC DC-1 بارهای غیر القایی یا القایی ناچیز یا مقاومتی کامل
DC-3 موتورهای شنت: روشن کردن، پلاگینگ، اینچینگ
DC-5 موتورهای سری: روشن کردن، پلاگینگ، اینچینگ
DC-6 سوئیچینگ لامپ های رشته ای
DC-12 کنترل بارهای مقاومتی و بارهای حالت جامد با ایزوله سازی اتوکوپلر
DC-13 کنترل بارهای الکترومغناطیسی dc
DC-14 کنترل بارهای الکترومغناطیسی dc با مقاومت کاهش مصرف

پلاگینگ (Plugging): موتوقف کردن و یا تغییر جهت گردش موتور با استفاده از تغییر اتصالات ورودی هنگامی که موتور در حال کار است. به عنوان مثال عوض کردن جای فازها در موتور سه فاز برای توقف سریع و یا تغییر جهت گردش.

اینچینگ (Inching): به معنی قطع و و صل های کوتاه و سریع موتور است. به عنوان مثال قطع و وصل های خیلی کوتاه در جرثقیل ها برای جابجا کردن بار به صورت لحظه ای.

پس از مشخص شدن نوع کنتاکتور، باید میزان جریان مجاز درج گردد. با توجه به متفاوت بودن  استانداردهای ولتاژ در هر کشور یا منطقه، معمولا از یک جدول در این قسمت استفاده می شود. این جدول دارای ستون هایی برای ولتاژ های مختلف و سطرهایی برای جریان یا توان مجاز عبوری می باشد. علاوه بر نوع کنتاکتور و میزان جریان مجاز، ممکن است یک مولفه ی دیگر تحت عنوان مشخصه ی حرارتی یا Ith (Thermal Current for Load category AC1) نیز در پلاک درج شود. مقدار این مولفه اغلب بیشتر از مقدار مجاز درج شده در جدول می باشد. طبق جدول زیر می توان مشخص کرد که کنتاکتور برای چند ساعت می تواند بارهای گروه AC1 را بدون مشکل وصل نگه دارد.

مولفه علامت شرح
جریان شیفتی Ith جریانی که در شرایط کار نرمال می تواند تا هشت ساعت متوالی از تیغه های کنتاکتور، بدون آسیب عبور کند. (یک بار اتصال در هشت ساعت کاری)
جریان هفتگی Ith1 جریانی که در شرایط کار نرمال می تواند تا یک هفته ی متوالی از تیغه های کنتاکتور، بدون آسیب عبور کند. (یک بار اتصال در یک هفته ی کاری)
جریان دائم Ith2 جریانی که در شرایط کار نرمال می تواند در زمانی نامحدود بدون قطع شدن از تیغه های کنتاکتور بدون آسیب عبور کند. (یک بار اتصال بدون محدودیت زمان)

هنگام تهیه ی یک کنتاکتور این نکات را در نظر داشته باشید:

  • نوع کنتاکتور و جریان مجاز عبوری از آن مطابق با مشخصه های بار باشد.
  • تعداد عملکرد و عمر مکانیکی آن متناسب با شرایط مدار باشد.
  1. مولفه های حرارتی یا Ith متناسب با بار و زمان کار در نظر گرفته شود.
  • مشخصه های جریانی کنتاکت های کمکی روی کنتاکتور، مناسب با مدار فرمان باشد.

عمر مکانیکی:

در کاتالوگ یا پلاک تجهیزات عمر مفید آن ها بر اساس المان های مختلفی مانند ساعت انتظار، ساعت کار دائم، تعداد خاموش و روشن، قطع و وصل و … درج شده است. برای بیان عمر مفید کنتاکتور به عنوان یک کلید الکترومکانیکی، از تعداد قطع و وصل استفاده می شود. طبق جدول زیر این مولفه با یک حرف از A تا F یا یک حرف و یک عدد مشخص می شود. با هر بار قطع و وصل کنتاکتور، عمر آن از مقدار مشخص شده یک واحد کمتر می شود. این عمر بر اساس استاندارد بیان شده و عواملی مانند محیط، روش استفاده و … می تواند باعث کمتر یا بیشتر شدن تعداد قطع و وصل های کنتاکتور شود.

کلاس A B C D E F
طول عمر ۱۰۳ ۱۰۴ ۱۰۵ ۱۰۶ ۱۰۷ ۱۰۸

اگر بعد از حرف عدد نیز وجود داشته باشد، آن را به عنوان ضریب در نظر می گیریم. به عنوان مثال عمر مفید یک کنتاکتور با کد A3 مساوي است با ۳×۱۰³  بار  قطع و وصل.

دوره ی تصویری کلیدهای فشار ضعیف