معرفی شستی ها:

شستی ها از پرکاربردترین قطعات در مدارهای فرمان هستند. طبق تصویر زیر، این قطعه به این علت که توسط انسان و انگشتان دست تحریک می شود، شستی یا کلید فشاری نام دارد. شستی ها که می توانند خروجی سیگنال، خروجی الکتریکی و یا مکانیکی داشته باشند، برای کاربردهای مختلفی مانند راه اندازی، ایجاد تغییر، توقف، رفع خطا و … در مدارهای فرمان استفاده می شوند.

چون اغلب مدارهای فرمان بر پایه ی عملکرد لحظه ای استوار هستند، شستی ها نیز از نوع برگشت پذیر هستند. برگشت پذیر بودن به این معنی ست که شستی ها بعد از برداشتن نیروی دست، با استفاده از فنرهای داخلی به وضعیت اول بر می گردند. در برخی از شستی های اضطراری بعد از اعمال فشار، شستی قفل شده و نیاز به آزاد کردن توسط دست و یا سوئیچ دارد. لازم به ذکر است که بهترین و مهم ترین مزیت در سیستم های لحظه ای، توقف یا ریست شدن مدار با قطع برق تغذیه کننده‌ی مدار است.

پس به صورت کلی، تحریک یا فشردن عملگر یک شستی باعث ایجاد تغییر شده و بعد از برداشتن نیروی دست، مکانیزم  آن به وضعیت اول بر می گردد. شستی ها از نظر نوع عملگر، رنگ، تعداد و نوع پلاتین ها، ایمنی، چراغ و … به مدل های بسیار متنوعی تقسیم می شوند ولی به صورت کلی در گروه ورودی های دیجیتال مدار فرمان قرار می گیرند. در تصویر زیر یک نمونه شستی با لیبل ها و رنگ های مختلف مشاهده می کنید.

دیجیتال بودن یک شستی به این معنی است که وضعیت مکانیکی یا پلاتین های آن تنها می تواند در دو وضعیت فعال و غیر فعال قرار بگیرد و نمی تواند تغییری در میزان کمیت عبوری مانند ولتاژ یا جریان ایجاد کند. دیاگرام الکتریکی شستی ها با توجه به نوع و وظیفه ای که دارند در نقشه ها مشخص می شود.

پلاتین یا کنتاکت:

از نظر الکتریکی یک شستی می تواند دو نوع کنتاکت نرمال باز و نرمال بسته داشته باشد. سوال مهم این است که چرا نام کنتاکت ها نرمال باز و نرمال بسته انتخاب شده و چه تفاوتی بین آن ها وجود دارد؟

قبل از هر چیز این قانون را در نظر داشته باشید: جهت ترسیم نقشه‌ی تاسیسات، تمام تجهیزات و دستگاه های الکتریکی در حالت بدون تحریک یا قطع یا خاموش نمایش داده می شوند. این قانون برای تمام تجهیزات از جمله کلیدهای دائم، فرمان، کنترل الکترموتور، کنتاکتورها، کلیدهای قدرت و … صادق است.

به عنوان مثال تصویر زیر که نمایش دهنده ی عملکرد یک شستی معمولی با پلاتین نرمال باز  است را در نظر بگیرید. در حالت غیر فعال یا (a) یعنی هنگامی که شستی تحریک نشده است، پلاتین آن قطع بوده و هیچ جریانی را از خود عبور نمی دهد. با تحریک شستی (b) پلاتین به حالت بسته یا وصل درآمده و می تواند جریان مشخصی را از خود عبور دهد. بعد از برداشتن نیروی دست (c) شستی به حالت اول برگشته و پلاتین آن مجدد قطع می شود. پس با توجه به قانون کلی که تمام تجهیزات باید در حالت غیر فعال نمایش داده شوند، شستی زیر دارای یک پلاتین نرمال باز بوده و در نقشه ها از گزینه‌ی (a) استفاده می شود.

پس اگر پلاتین در حالت نرمال یا بدون تحریک باز باشد، به آن نرمال باز Normally Open و اگر در حالت نرمال یا بدون تحریک بسته باشد، به آن نرمال بسته Normally Close می گویند. این نام گذاری برای تمام پلاتین ها اعم از پلاتین های کنتاکتور، تایمر، شستی و … صادق است.

دیاگرام پلاتین ها با توجه به نوع عملگر، زمان قطع و وصل پلاتین ، قطعه و … می تواند متفاوت باشد. در تصویر زیر و گزینه ی (a) دیاگرام یک شستی با عملگر معمولی به همراه پلاتین نرمال باز یا استارت، گزینه‌ی (b) با پلاتین نرمال بسته یا استپ وگزینه‌ی (c) با یک پلاتین باز و یک پلاتین بسته یا دوبل را مشاهده می کنید. عملگرها در مدار فرمان می توانند متفاوت باشند به عنوان مثال دیاگرام تحریک توسط دست، توسط پا و توسط بخش هایی از ماشین با یکدیگر متفاوت است. از طرفی پلاتین ها می توانند از نظر زمان قطع و وصل به گروه های وصل سریع و قطع با تاخیر و یا قطع سریع و و صل با تاخیر تقسیم شوند.

پلاتین های نرمال باز به این منظور استارت نام گذاری می شوند چون بعد از تحریک، یک دستگاه یا تجهیز را روشن می کنند. در شستی های نرمال بسته عکس این حالت است چون با تحریک آن ها، پلاتین قطع شده و تجهیز خاموش می شود.

عبارت شستی دوبل می تواند معانی مختلفی داشته باشد اما به صورت معمول به این معنی است که با فشردن یک شستی، بیش از یک پلاتین تغییر وضعیت خواهد داد. علاوه بر حالت های نمایش داده شده در تصویر فوق، از حروف و اعداد نیز برای مشخص کردن نوع پلاتین ها استفاده می شود. به عنوان مثال طبق تصویر زیر و گزینه‌ی (a) عبارت NC و عدد های ۱ و ۲ برای پلاتین های نرمال بسته و عبارت NO و عددهای ۳ و ۴ در گزینه ی (b) برای پلاتین های نرمال باز استفاده می شود. در نقشه های الکتریکی علاوه بر باز و بسته بودن پلاتین ها، مشخصه های الکتریکی مانند ولتاژ و جریان، رنگ شستی، شماره‌ و وظیفه‌ی آن نیز درج می شود. به عنوان مثال می توانید در مقاله مشخصات فنی کنتاکتورها، مشخصه های پلاتین های قدرت و فرمان را مطالعه کنید.

قابل ذکر است که برای تشخیص سریع نوع پلاتین یا کنتاکت، علاوه بر دیاگرام الکتریکی، حروف و اعداد از رنگ بندی نیز استفاده می شود. طبق تصویر زیر و گزینه‌ی (a) پلاتین های نرمال بسته با زبانه‌ی قرمز رنگ و گزینه‌ی (b) پلاتین های نرمال باز با زبانه‌ی سبز رنگ ساخته می شوند.

بلوک های پلاتین با پیچ و یا به صورت فشاری روی بدنه‌ی شستی محکم می شوند. تعداد و نوع این بلوک ها اختیاری بوده و شما می توانید آن ها را به سادگی تغییر دهید. به عنوان مثال در تصویر زیر، برای ساخت یک شستی دوبل دو بلوک پلاتین به صورت پشت سرهم مونتاژ شده اند. لازم به ذکر است که با توجه به نوع شستی، بلوک ها می توانند کنار هم یا پشت سر هم مونتاژ شوند. در این روش با فشردن عملگر شستی، هردو پلاتین به صورت هم زمان تغییر می کنند.

دوره ی تصویری تجهیزات کنترل و فرمان