انواع نقشه:

برای اجرای یک تابلو برق به نقشه‌های مسیر جریان، فنی، مونتاژ، ترمینال یا اتصالات خارجی نیاز است که می‌توان آن‌ها را به صورت دستی و یا توسط انواع نرم‌افزار با استانداردهای مختلف ترسیم کرد. این نقشه‌ها در مراحل تهیه‌ی قطعات، مونتاژ، سیم‌بندی، راه اندازی، توسعه و عیب یابی‌های بعدی استفاده شده و باید در ترسیم، چاپ و نگه‌داری آن‌ها بسیار دقت شود.[userpro_private]

نقشه ی گسترده یا مسیر جریان:

تجهیزات الکتریکی برای تغذیه، فرمان، ورودی، خروجی و … دارای ترمینال‌های متعددی بوده و اتصال صحیح آن‌ها اهمیت بسیار زیادی دارد. به همین علت اولین نقشه در تأسیسات الکتریکی به این منظور ترسیم شده و با جزئیات کامل مشخص می‌کند که هر ترمینال یا پایانه از تجهیزات باید به کجا متصل شود.  نقشه‌های مسیر جریان در طراحی و مونتاژ تابلو برق‌ها به دو گروه کلی نقشه‌ی فرمان و نقشه‌ی قدرت تقسیم شده و فاقد هرگونه اطلاعاتی مربوط به محل قرارگیری تجهیزات از نظر فیزیکی هستند.
مدار فرمان مربوط به نحوه‌ و برنامه‌ی کار تجهیزات بوده و محل دقیق اتصال ترمینال انواع شستی، بوبین کنتاکتور، تایمر، کانتر، سنسور و … را با اطلاعات کامل مشخص می‌کند. به عنوان مثال در تصویر زیر، اتصال دو سنسور به یک کنترلر یا PLC به همراه مشخصات کامل آن‌ها مانند نوع، تعداد ترمینال‌ها، ولتاژ تغذیه، محل اتصال ترمینال‌ها، رنگ سیم‌ها و … را مشاهده می‌کنید. با ترسیم این نقشه به سادگی می‌توان مدار فرمان را مونتاژ کرده و در توسعه یا عیب یابی‌های احتمالی از آن‌ها استفاده کرد.

مدار قدرت مربوط به اتصال تجهیزات حفاظت و قطع و وصل کننده‌ی جریان مانند انواع بریکرها، کلیدهای قدرت، کنتاکتورها و یا مبدل‌های انرژی مانند انواع الکتروموتور، خازن‌های قدرت، ترانسفورماتور، ژنراتورها و … می‌باشد.

این نقشه مشخص می‌کند که در صورت تغییر در مدار فرمان یا تغییر دستی در تجهیزات قدرت، مسیر عبور جریان چگونه تغییر خواهد کرد. لازم به ذکر است که برخی از تجهیزات مانند بریکرها یا کلیدهای قدرت ممکن است فرمان قطع و وصل الکتریکی نداشته باشند. این تجهیزات را می‌توانیم در اصطلاح به صورت دستی یا با برنامه قطع و وصل کنیم.

به عنوان مثال در تصویر زیر، مدار قدرت یک الکتروموتور به صورت چپ گرد و راست گرد را مشاهده می‌کنید. در این مدار بریکر برای حفاظت مدار در برابر اتصال کوتاه و اضافه بار، کنتاکتور K1 برای حالت راست گرد و کنتاکتور K2 برای حالت چپ گرد در نظر گرفته شده است. نکته‌ی اصلی این است که تمام تجهیزات ذکر شده در مسیر اصلی عبور توان بوده و تجهیز قدرت محسوب می‌شوند.

 نقشه ی تک خطی یا فنی:

نقشه‌های مسیر جریان برای سیم‌بندی دقیق تجهیزات بوده و به علت حجم اطلاعات بالا معمولا در چندین صفحه ترسیم می‌شوند. برای خلاصه سازی این نقشه و ارائه‌ی یک دید کلی از تمام تأسیسات، می‌توان از نقشه‌ی فنی یا تک خطی استفاده کرد. این نقشه اغلب برای مدارهای قدرت، روشنایی، شبکه‌های توزیع و انتقال انرژی به کار برده شده و بسیار ساده و کم حجم است. به عنوان مثال در تصویر زیر دیاگرام راه انداز یک الکتروموتور سه فاز را به صورت فنی مشاهده می‌کنید.

 نقشه ی حقیقی یا مونتاژ:

مونتاژ یک تابلو برق به معنی قرار دادن تجهیزات در یک محفظه‌ی پیش ساخته یا سفارشی،  نصب فیزیکی و در نهایت سیم‌بندی آن‌هاست. برای مشخص شدن ابعاد کلی تابلو و نوع قرارگیری تجهیزات باید نکات زیر را در نظر گرفت:

  • ابعاد تجهیزات باید به صورت حقیقی و یا با مقیاس برابر در نظر گرفته شود.
  • تمام تجهیزات به کار رفته در تابلو در بهترین آرایش کنار هم قرار داده شوند.
  • فضای کافی برای نصب تجهیزات و تهویه از طرفین، پشت و روبه‌رو در نظر گرفته شود.
  • فضای کافی برای تعمیرات، تعویض و توسعه‌های بعدی در نظر گرفته شود.
  • محل نصب تجهیزات در تابلو و روش آن به دقت مشخص شود.
  • نوع تابلو، محل قرارگیری و روش نصب آن به صورت دقیق مشخص شود.

نقشه‌های مسیر جریان و فنی کاملا الکتریکی بوده و هیچ اطلاعاتی در مورد ابعاد، نصب فیزیکی و محل قرارگیری تجهیزات ارائه نمی‌کنند. پس برای تهیه یا سفارش باکس، نیاز به اطلاعات بیشتری بوده و نمی‌توان به نقشه‌های الکتریکی استناد کرد.

برای رفع این مشکل در تأسیسات الکتریکی نقشه‌ی دیگری به نام نقشه‌ی حقیقی یا مونتاژ نیز ترسیم می‌شود. به عنوان مثال در تصویر زیر می‌توان ابعاد مورد نیاز جهت نصب تمام تجهیزات را محاسبه کرده و بر اساس آن اقدام به تهیه یا سفارش باکس کرد. قابل ذکر است که در برخی از نقشه‌های مونتاژ سیم‌های فرمان و قدرت نیز نمایش داده می‌شوند.

 نقشه ی ترمینال و اتصالات خارجی:

تجهیزات زیادی داخل تابلو برق نصب می‌شوند اما تمام آن‌ها جزئی از یک سیستم بزرگ‌تر هستند و باید با دنیای بیرون نیز در ارتباط باشند. برای برقراری ارتباط بین تابلو برق و بخش‎های دیگر از انواع سیم و کابل استفاده می‌شود. به عنوان مثال سیم‌ها و کابل‌ها با سایزها و تعداد رشته‌های متنوع به منظور اتصال برق ورودی، خروجی، اتصال المان‌های فرمان مانند میکروسوئیچ‌ها، شستی‌ها، سنسورها و … در نظر گرفته می‌شوند.

طبق تصویر زیر برای اتصال انواع سیم و کابل به تابلو از ترمینال‌ها استفاده می‌شود. مزیت ترمینال این است که یک اتصال جداشدنی بوده و به ما این امکان را می‌دهد که تابلو را در محل دیگری مونتاژ کرده و سپس ارتباط تجهیزات خارجی را با آن برقرار کنیم. البته نقش ترمینال‌های امروزی بیش از این بوده و می‌توانند جهت حفاظت، عیب یابی، تست و … نیز استفاده شوند. تعداد و اندازه‌ی ترمینال‌ها به نوع تابلو ارتباط داشته و در برخی موارد به صدها عدد نیز می‌رسد. در نقشه‌های مسیر جریان مانند نقشه‌های قدرت و فرمان از علائم و حروف خاصی برای نمایش ترمینال استفاده می‌شود. وجود این علائم در نقشه به معنی یک ارتباط خارجی در تابلو برق می‌باشد.

طبق تصویر زیر، دو عدد شستی استپ قارچی معمولی با دو پلاتین بسته بیرون از تابلو نصب خواهند شد. به همین منظور ترمینال‌های شماره‌ی ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲ برای اتصال سیم‌های ورودی قارچی اول، ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴ برای خروجی قارچی اول و ورودی قارچی دوم و در نهایت ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ برای خروجی قارچی دوم در نظر گرفته شده است. در این مثال از دایره به همراه اعداد و حروف خاصی برای نمایش ترمینال‌ها استفاده شده است.

در تابلو برق‌های پیچیده معمولا نقشه‌های مسیر جریان بیشتر از یک صفحه خواهند بود. با توجه به این گستردگی می‌توان حدس زد که اطلاعات مربوط به ترمینال‌ها نیز در تمام قسمت‌های نقشه پراکنده باشند.

اطلاعات مربوط به ترمینال‌ها در مونتاژ، نصب، راه اندازی و عیب یابی‌های بعدی بسیار اهمیت دارد. به همین منظور در تأسیسات استاندارد علاوه بر نقشه‌های مسیر جریان، تمام اطلاعات مربوط به ترمینال‌ها و قطعاتی که خارج از تابلو قرار خواهند گرفت را به صورت دقیق در نقشه‌ها یا اسناد جداگانه ارائه می‌کنند.

طبق تصویر زیر  فرمت این اطلاعات می‌تواند به صورت تصویر حقیقی ترمینال‌ها، جدول و یا هر دو باشد. با این کار نیازی به مرور تمام نقشه‌های مسیر جریان نبوده و به سرعت می‌توان اطلاعات یک قطعه‌، شماره‌ی ترمینال، محل قرارگیری آن در نقشه‌ی مسیر جریان و … را به دست آورد.

دوره ی تصویری تجهیزات کنترل و فرمان