بررسی، نصب و سیم بندی چراغ های سیگنال یا Pilot light:

یکی از ساده ترین و در عین حال پرکاربردترین قطعات در سیستم های اخباری، چراغ های سیگنال هستند. این قطعه که علامت مداری آن را در تصویر زیر مشاهده می کنید، از گروه سیگنال های نوری بوده و در مدل های بسیار متنوعی از نظر نوع، ولتاژ، ابعاد، رنگ و … ساخته می شود.

چراغ سیگنال را می توان به صورت تکی و یا ترکیب شده با تجهیزات دیگر مانند انواع کلیدهای سلکتوری، شستی ها، شستی های اضطراری و … در طراحی مدار ها لحاظ کرد.
چراغ های تکی با مشخصه های ولتاژی مختلف و دو نوع رشته‌ای و LED ساخته می شوند. برای نصب چراغ های سیگنال همانند شستی ها، باید سوراخی با قطرهای استاندارد ۸، ۱۲، ۱۶، ۲۲ و ۳۰ میلی متری در سطح کار ایجاد شود. برای ایجاد سوراخ نصب می توان از انواع گردبر، پانچ و یا لیزر استفاده کرد.
قطر این سوراخ با توجه به ابعاد چراغ سیگنال مشخص می شود. طبق تصویر زیر چراغ های سیگنال در شکل های دایره، مربع و مستطیل با رنگ های مختلف و میزان مقاومت مختلف در برابر عوامل خارجی ساخته می شوند.

علاوه بر حالت های استاندارد که برای نصب به ایجاد سوراخ روی سطح بیرونی تابلو نیاز دارند، طبق تصویر زیر برخی از چراغ های سیگنال به صورت داخلی و روی ریل های استاندارد نصب و سیم بندی می شوند.

در مدارهای مختلف برای مشخص کردن کمیت ها یا حالت های کاری از یک یا چند چراغ سیگنال استفاده می شود. به عنوان مثال می توان نصب سه چراغ سیگنال برای نمایش وجود سه فاز در مدارهای قدرت و یا حالت های آماده به کار، خطای ولتاژ، خطای جریان، زمان گیری، تغییر سطح مایعات و … را در مدارهای فرمان نام برد. برای انتخاب یک چراغ سیگنال مناسب باید به ولتاژ، رنگ، شرایط محیطی، ابعاد، لوازم جانبی و … توجه کنیم. این موارد در ادامه بررسی شده اند.

چراغ سیگنال چندتایی (Multiled Indicator, Status Indicator):

از هر چراغ سیگنال معمولی تنها برای نمایش یک هشدار یا رخداد استفاده می‌شود. در صورتی که تأسیسات الکتریکی پیچیده‌تر شده و تعداد اعلان‌ها زیادتر شود، سطح مورد نیاز برای نصب سیگنال‌ها و حجم سیم‌بندی افزایش پیدا می‌کند. این موارد باعث بیشتر شدن زمان مونتاژ و هزینه‌ی تمام شده‎ی تابلو خواهد شد.

تصور کنید در یک تابلو تجهیزات کنترل پنج الکتروموتور نصب شده و برای هر یک از آن‌ها نیاز به سه چراغ سیگنال برای نمایش حالت‌های کار، استپ و خطا باشد. سطح بیرونی این تابلو باید برای نصب سه چراغ سیگنال وضعیت فازها، یک چراغ خطا در کنترل فاز و پانزده چراغ وضعیت الکتروموتورها سوراخ کاری شود.

برای کاهش فضا، زمان مونتاژ، حجم سیم‌بندی و … می‌توان از سیگنال‌های مجتمع یا چندگانه استفاده کرد. طبق تصویر زیر، در این قطعه تعدادی LED در یک قاب و به صورت مجتمع قرار داده می‌شود. چراغ سیگنال مجتمع همانند دیگر سیگنال‌ها در یک سوراخ نصب شده و علاوه بر کاهش زمان نصب، باعث دسته‌بندی خطاهای مربوط به یک تجهیز نیز خواهد شد. در صورتی که برای هر الکتروموتور در مثال قبل، از یک چراغ مجتمع استفاده شود، به راحتی می‌توان وضعیت در حال کار، استپ و خطای هر یک از آن‌ها را در یک قاب بررسی کرد. برای سیم‌بندی این چراغ به چهار رشته سیم شامل: نول یا منفی، فرمان در حالت کار، فرمان استپ و فرمان خطا نیاز است. با توجه به اتصال داخلی سیم مشترک بین تمام چراغ‌ها، حجم سیم‌بندی در این قطعه کاهش پیدا می‌کند.

قابل ذکر است که این نوع از سیگنال‌ها برای نمایش حالت‌های مختلف بریکرها مانند وصل، قطع، قطع با رله‌ی اتصال کوتاه و قطع با رله‌ی اتصال زمین نیز ساخته می‌شوند. این قطعه در محل‌هایی که تعداد زیادی بریکر در کنار هم قرار دارد بسیار مفید و کاربردی است. لازم به ذکر است که در پست های برق و تابلوهای توزیع اصلی تعداد زیادی بریکر در کنار هم قرار دارند.

ولتاژ:

ولتاژ چراغ سیگنال باید متناسب با ولتاژ مدار فرمان انتخاب شود. در مدل های LED معمولا چراغ ها قابل تعویض نیستند و حتما باید ولتاژ آن را قبل از تهیه مشخص کنیم اما در مدل های رشته ای می توان در صورت نیاز لامپ را با مدل های دیگر تعویض کرد.
به صورت کلی چراغ های سیگنال در ولتاژهای مختلف مانند ۶، ۱۲، ۲۴، ۳۶، ۴۸، ۱۱۰، ۱۲۷، ۲۲۰ و ۳۸۰ ولت در دو نوع AC و DC ساخته می شوند. در هر صورت باید نوع لامپ و ولتاژ آن در دیاگرام الکتریکی مشخص شود. به عنوان مثال در تصویر دیاگرام یک چراغ سیگنال از نوع LED با ولتاژ ۲۳۰ ولت متناوب و قرمز رنگ را مشاهده می کنید.

در برخی برندها و برای تبدیل ولتاژ مدار فرمان به ولتاژ چراغ سیگنال از انواع ترانسفورماتور (Transformator Block) استفاده می شود. این ترانسفورماتورها در دو مدل داخلی و قابل اضافه کردن به چراغ سیگنال ساخته می شوند. در صورت وجود این واحد، در دیاگرام الکتریکی چراغ سیگنال مشخصات ولتاژی آن شرح داده می شود. به عنوان مثال در تصویر ترانسفورماتور کاهنده‌ی ۲۳۰ ولت به ۶ ولت نمایش داده شده است.

سیگنال ها با لامپ رشته ای با توان مصرفی تا حدود ۴ وات ساخته می شوند اما امروز با توجه به مزایای بیشتر سیگنال های LED، استفاده از لامپ های رشته ای در حال منسوخ شدن می باشد. برخی از این مزایا عبارت اند از:

  • عدم تولید حرارت هنگام کار
  • عمر بالا و بدون نیاز به سرویس و نگهداری
  • مقاومت در برابر ضربه، شوک و اضافه ولتاژ
  • مصرف پائین و قابلیت اتصال مستقیم به کنترلرها یا IC Control
  • مجهز به بالاست و دیودهای داخلی جهت حفاظت ولتاژ و اتصال اشتباه قطب ها

رنگ:

انتخاب رنگ چراغ های سیگنال باید با توجه به حساسیت و مفهوم پیام آن مشخص شود. به عنوان مثال مفهوم تعدادی از رنگ ها در جدول زیر شرح داده شده است.

وضعیت کاری رنگ
آماده به کار یا استارت سبز
توجه، احتیاط زرد
وضعیت غیر عادی، خطر قرمز
بدون معنی خاص مثلا ماشین در حال کار است سفید
هر کاری که هیچ یک از رنگ های بالا بر آن صادق نیست آبی

طبق تصویر در بعضی از چراغ های سیگنال می توان رنگ را با تعویض قسمت پلاستیکی روی آن تغییر داد. این کار به سادگی و بدون نیاز به باز کردن قسمت اصلی چراغ سیگنال که روی تابلو مونتاژ شده است، انجام می شود.

شرایط محیطی:

باید شرایط قرار گیری چراغ سیگنال از نظر میزان نور محیط، تابش مستقیم خورشید، ضربه، لرزش، نفوذ اجسام خارجی مانند گرد و غبار، گاز، مایعات و … بررسی شده و در تهیه‌ی آن لحاظ شود. به عنوان مثال وجود نور زیاد و یا تابش خورشید در تشخیص روشن و یا خاموش بودن سیگنال و میزان مقاومت بدنه‌ی آن تاثیر گذار است.

حفاظت در برابر عوامل مضر محیطی توسط چراغ سیگنال و برخی لوازم جانبی انجام می شود. به عنوان مثال میزان مقاومت در برابر نفوذ اجسام خارجی با کدهایی روی بدنه‌ی سیگنال درج می شود ولی مشکل دیده نشدن چراغ در نور زیاد توسط قاب یا رفلکتورهای جانبی حل خواهد شد. در نظر داشته باشید که انتخاب اشتباه قطعات در زمینه‌های حفاظتی می تواند باعث صدمات جدی به تاسیسات و اپراتورها شود.

نصب و سیم بندی:

اولین نکته در نصب چراغ های سیگنال این است که علاوه بر انتخاب صحیح ولتاژ، رنگ و مقاومت در برابر عوامل خارجی، باید از لیبل و مارک های مناسب نیز استفاده شود. این لوازم وظیفه‌ی دقیق چراغ را مشخص کرده و بهره برداری را ساده تر و ایمن تر می کنند.
لیبل ها و مارک ها در چراغ های سیگنال که روی سطح بیرونی تابلو نصب می شوند، دقیقا مانند شستی ها هستند. برای اطلاعات بیشتر لطفا مقاله ی نصب و سیم بندی شستی ها را مطالعه کنید.

نصب و سیم بندی شستی های فرمان

در تابلو برق ها بهتر است هر حالت کاری و خطا توسط یک چراغ به خصوص نمایش داده شود. به عنوان مثال در تابلوی کنترل چند الکتروموتور سه فاز می توان از یک چراغ سیگنال برای وجود فازها، یک چراغ سیگنال برای نمایش خطای ولتاژ توسط کنترل فاز، یک چراغ سیگنال برای نمایش خطای جریانی (اتصال چراغ سیگنال به رله های محافظ الکتروموتور یا بی متال و …) در هر الکتروموتور و … استفاده کرد.

در صورتی که تمام مدار فرمان دارای ولتاژ یکسانی است، می توانیم یک سیم را با رنگ مشخص به صورت مشترک به یک سمت تمام چراغ ها متصل کنیم. این سیم با توجه به نوع ولتاژ همان نول یا منفی است. برای سیم بندی سمت دیگر سیگنال ها باید به دیاگرام الکتریکی توجه کرد. بهتر است هنگام سیم بندی از شماره سیم و رنگ های مختلف استفاده کنیم. این موارد علاوه بر مونتاژ صحیح مدارهای فرمان، در عیب یابی های بعدی نیز بسیار اهمیت دارند.

در تاسیسات بسیار مهم و محل هایی که تعداد زیادی چراغ سیگنال وجود دارد، از واحدهایی تحت عنوان واحد تست چراغ استفاده می شود. طبق تصویر زیر این واحد ها ممکن است از دیود و عناصر الکترونیک ساخته شده باشند. نکته‌ی مهم این است که تمام واحد های تست به صورت مشترک سیم بندی شده و در نهایت به یک شستی متصل می شوند. با فشردن این شستی، صرف نظر از حالت های مدار و بدون بروز اتصال کوتاه، تمام لامپ ها روشن شده و از صحت آن ها مطمئن می شویم.

این کار برای جلوگیری از برداشت اشتباه به علت سوختگی در سیگنال ها بوده و به صورت دوره ای انجام می شود. به عنوان مثال به تصویر فوق توجه کنید. در این دیاگرام از دو واحد تست در کنار چراغ های یک و دو استفاده شده است. در صورتی که پلاتین (a) بسته شود سیگنال یک و در صورتی که پلاتین (b) بسته شود سیگنال دو روشن خواهد شد. پلاتین (c) مربوط به شستی تست چراغ است. در صورتی که این شستی فشرده شود، با استفاده از واحد های تست، هر دو سیگنال برق دار و در صورت سالم بودن روشن می شوند.

شستی تست چراغ همیشه دارای لیبل Lamp Test بوده و فشردن آن هیچ اشکالی در سیستم ایجاد نخواهد کرد. این شستی ممکن است در تجهیزاتی که تعداد زیادی سیگنال یا LED دارند مانند رگولاتورها، ریکلوزر و … هم وجود داشته باشد.

دوره ی تصویری تجهیزات کنترل و فرمان