کلید ولت

در مقاله ی “کلید اندازه گیری چیست” مشخص شد که مقرون به صرفه ترین روش اندازه گیری در مدارهای سه فاز، استفاده از ترکیب یک کلید و یک دستگاه اندازه گیری است. در این قسمت اندازه گیری ولتاژ در یک مدار سه فاز توسط دستگاه نصب ثابت و کلید اندازه گیری به صورت کامل بررسی می شود.

کلید اندازه گیری ولتاژ تحت عنوان کلید ولت (Voltmeter selector switch) در مدل های بسیار متنوعی ساخته می شود. نوع و تعداد حالت های این کلید را می توان با توجه به خواسته های بهره بردار و حساسیت مدار انتخاب کرد. این کلید بین شبکه و ولت متر قرار گرفته و حالت های اندازه گیری مختلفی را مانند سه حالت برای اندازه گیری ولتاژ خط (اندازه گیری ولتاژ بین فاز ها RS- ST- TR در استاندارد قدیم و L1l2- L2L3- L3L1 در استاندارد جدید)، سه حالت برای اندازه گیری ولتاژ فاز (اندازه گیری ولتاژ بین فازها و سیم نول و یا زمین RN- SN- TN در استاندارد قدیم و L1N- L2N- L3N در استاندارد جدید) و یا ترکیبی از این مدل ها را فراهم می کند. تنها نکته ای که در استفاده از کلید ولت وجود دارد این است که شما در هر لحظه توانایی اندازه گیری یک ولتاژ را دارید. به عنوان مثال نمی توان در یک لحظه تمام ولتاژ های سه فاز را کنترل کرد.

دیاگرام:

کلید ولت از نظر تعداد حالت های اندازه گیری ولتاژ و موقعیت قطع (برای جلوگیری از فرسودگی ولت متر، می توان از کلید ولت با حالت قطع استفاده کرد. با این کار در زمانی که به اندازه گیری نیازی نیست ولت‌متر را از شبکه جدا می کنیم.) به مدل های بسیار متنوعی تقسیم می شود. هر یک از مدل ها می تواند با حالت صفر و یا بدون آن باشد. مهم ترین مدل ها عبارتند از:

a. کلید ولت برای اندازه گیری سه ولتاژ خط
b. کلید ولت برای اندازه گیری سه ولتاژ فاز
c. کلید ولت برای اندازه گیری سه ولتاژ خط و سه ولتاژ فاز
d. کلید ولت برای اندازه گیری سه ولتاژ خط و یک ولتاژ فاز
e. کلید ولت برای اندازه گیری سه ولتاژ خط در دو منبع جداگانه

ولتمتر سوئیچ

در تابلو برق ها بیشتر از موارد یک تا سه استفاده می شود. در حالت اول ولتاژ خط اندازه گیری شده و می توان علاوه بر میزان ولتاژ، قطع یک فاز را به راحتی تشخیص داد. محاسبه ی ولتاژ فاز و نول در این سیستم برای بهره بردارهای عمومی مقداری سخت می باشد. در مدل دوم ولتاژ بین فاز و نول اندازه گیری شده ولی در برخی از حالت ها نمی توان قطع یک فاز را تشخیص داد. این امر به علت وجود فاز هم نام و یا برگشت از مدارهای مختلف می باشد. این کلید برای اندازه گیری در مدارهایی مناسب است که بیشتر دارای بارهای تک فاز هستند.

مدل سوم کامل ترین کلید اندازه گیری بوده و می تواند هر شش حالت ولتاژ خط و ولتاژ فاز را به ولت متر متصل کند. با این کلید اندازه گیری ولتاژ خط، ولتاژ فاز و تشخیص قطع فازها به خوبی انجام می شود. دیاگرام این کلید را در تصویر زیر مشاهده می کنید. در قسمت صفحه ی راهنما مشخص شده که کلید دارای یک حالت قطع در وسط و سه حالت وصل در سمت چپ و سه حالت وصل در سمت راست می باشد. قسمت چپ کلید با حروف LL به معنی ولتاژ خط و قسمت راست کلید با حروف LN به معنی ولتاژ فاز علامت گذاری شده است. کلید در مجموع دارای ۶ ترمینال می باشد. ترمینال های ۴ و ۸ و ۱۰ و ۲ برای سه فاز و نول ورودی و ترمینال های ۱ و ۵  برای خروجی به ولت متر در نظر گرفته شده است. زیر این قسمت یک کد وجود دارد که شرکت سازنده توسط آن نوع محصول خود را مشخص می کند. در جدول پائین دیاگرام نیز مشخص شده که در وضعیت های مختلف کدام پلاتین ها باز یا بسته هستند.

سلکتور سوئیچ

روش سیم بندی:

پس از نصب کامل کلید باید آن را سیم بندی کنیم. معمولا روی پلاک کلید یک جدول وجود دارد که مقدار توان پلاتین ها را بر اساس ولتاژ مشخص کرده است. پس از مطابقت دادن کلید با شرایط موجود، سیم بندی را شروع می کنیم. در کنار هر ترمینال کلید حروف و اعدادی درج شده است. این حروف در استاندارد جدید L1 و L2 و L3 و N برای سه فاز ورودی به همراه نول و U و V برای اتصال به ولت متر می باشد. جهت اتصال سه فاز و یک نول ورودی از سیم های رنگی و مطابق با رنگ فاز های اصلی در مدار قدرت استفاده کنید. علاوه بر رنگ بندی می توان از شماره سیم هم استفاده کرد. قطر سیم برای اندازه گیری ولتاژ می تواند با توجه به طول سیم و مقاومت مکانیکی، بین ۱/۵ تا ۲/۵ میلی متر مربع باشد. برای اطلاعات بیشتر در زمینه ی قطر مجاز سیم می توان به استانداردها مراجعه کرد. معمولا قبلا از کلید ولت، یک بریکر مینیاتوری سه فاز سه پل یا چهار پل با جریان ۲ یا ۴ آمپر برای حفاظت کلید و ولت متر در نظر گرفته می شود.

در سیستم فشار ضعیف، ورودی سه فاز مستقیما از شبکه و در سیستم های فشار متوسط و فشار قوی از خروجی ترانس های ولتاژ گرفته می شود. برای اتصال ترانس های ولتاژ دو روش کلی دو و سه ترانسی یا ستاره و مثلث وجود دارد. استفاده از دو ترانس ولتاژ بیشتر در شبکه های فشار متوسط و سه ترانس ولتاژ در شبکه های فشار قوی مرسوم می باشد. در شبکه های فشار قوی به علت بالا بودن ولتاژ، از ترانس ولتاژ بین دو فاز استفاده نمی شود. این کار نیاز به ساخت عایق قوی تری داشته و هزینه ی تمام شده ی ترانس ولتاژ را افزایش می دهد. به همین علت از روش های دیگر مانند قرار دادن یک خازن (ترانس های ولتاژ که در آن ها از خازن استفاده شده است با حروف CVT به معنی Capacitor Voltage Transformer مشخص می شوند.) و سیم پیچ بین ولتاژ فاز و زمین استفاده می شود. در این شبکه ها معمولا از سه ترانس ولتاژ استفاده می کنیم.

در تصویر زیر و گزینه ی (a) یک ترانس ولتاژ دو فاز، در گزینه ی (b) مدار اتصال دو ترانس ولتاژ دو فاز، در گزینه ی (c) یک ترانس ولتاژ تک فاز و در گزینه ی (d) مدار سه ترانس ولتاژ تک فاز را مشاهده می کنید.

ترانس ولتاژ تک فاز

تست و تنظیمات:

کلید ولت تنظیمی نداشته ولی قبل از بهره برداری نیاز به تست دارد. تست های این کلید را می توان به دو گروه تست در بی برقی و تست در برق داری تقسیم کرد. برای انجام تست های نهایی این مراحل را انجام دهید:

  • از نصب صحیح و عمکلرد مکانیکی کلید اطمینان حاصل کنید. کلید را چند بار در حالت های مختلف قرار دهید.
  • با توجه به رنگ سیم ها، شماره سیم ها و کمک گرفتن از اهم متر، صحت مدار و اتصال صحیح فاز ها را کنترل کنید.
  • پس از کنترل نهایی، بریکر قبل از کلید و خود کلید را در وضعیت قطع قرار داده و مدار اصلی را برق دار کنید. برای قطع و وصل این کلید کافی است دسته ی آن را چرخانده و در مقابل وضعیت های موجود قرار دهید. برای وضعیت خاموش ممکن است عبارت های صفر یا OFF روی کلید نوشته شده باشد.
  • بریکر مینیاتوری را وصل کنید. در این مرحله می توانید صحت اتصال سیم ها به ترمینال های ورودی را با یک اهم متر و یا فازمتر چک کنید.
  • با بازدید کردن و اطمینان از اتصال صحیح خروجی به ولت متر و متناسب بودن رنج آن با ولتاژ شبکه، کلید را در یکی از حالت های ولتاژ فاز قرار دهید. چک کنید که فاز اول دقیقا به فاز اول سیستم قدرت متصل شده باشد. رنگ بندی و شماره گذاری می تواند برای این کار مفید باشد. میزان ولتاژ را قرائت کنید. در صورت امکان از یک ولت متر پرتابل نیز استفاده کنید تا ولتاژ ها را با هم مقایسه کنید. ولتاژ را یادداشت کنید.
  • با تغییر وضعیت کلید در حالت فاز، اتصال صحیح دو فاز دیگر را نیز چک کنید. میزان ولتاژ ها را یادداشت کنید.
  • با تغییر وضعیت کلید در حالت خط، اتصال صحیح فازها و مقدار قرائت شده را چک کنید.
  • با توجه به نیاز بهره بردار، کلید ولت را در یکی از حالت های وصل و یا قطع قرار دهید.

کار با تجهیز:

بهره برداری از این کلیدها ساده و معمولا بدون نیاز به سرویس و نگه داری می باشد. برای کنترل ولتاژ ها کافی ست دسته را چرخانده و در مقابل وضعیت مورد نظر قرار دهید. در قسمت راهنمای کلید برای حالت قطع عبارت صفر یا OFF ، و برای اندازه گیری ولتاژ های فاز عبارت های L1N و L2N و L3N و برای اندازه گیری ولتاژ های خط عبارت های L1L2 و L2L3 و L3L1 درج شده است.

دوره ی تصویری کلیدهای فشار ضعیف