کلید چنج آور گردان

کلید چنج آور گردان (rotary changeover switch) و یا دو طرفه از نظر مکانیزم فرمان به دو گروه معمولی و برگشت فنری (spring return) و از نظر نوع وضعیت کاری به دو مدل با حالت صفر و بدون حالت صفر تقسیم می شود. کلید دوطرفه با حالت صفر، دارای دو حالت وصل و یک حالت قطع بین آن ها بوده و با عنوان کلید یک، صفر و دو شناخته می شود. در مدل برگشت فنری اگر کلید در وضعیت های یک یا دو رها شود، بلافاصله به وضعیت صفر بر می گردد. در تصویر زیر علامت مداری کلید دوطرفه با صفر و بدون مکانیزم فنری را مشاهده می کنید.

کلید دو طرفه با صفر

کلید دوطرفه بدون حالت صفر، فقط دو حالت وصل داشته و با عنوان کلید یک و دو شناخته می شود. این کلید می تواند مکانیزم معمولی و یا برگشت فنری به وضعیت یک را داشته باشد. در مدل برگشت فنری اگر کلید در وضعیت دو رها شود، بلافاصله به وضعیت یک بر می گردد. در تصویر زیر علامت مداری کلید دوطرفه بدون صفر و بدون مکانیزم فنری را مشاهده می کنید.

کلید دو طرفه

دیاگرام:

دیاگرام فنی یک کلید دوطرفه ی سه فاز معمولی و  با حالت صفر  را در تصویر زیر مشاهده می کنید. در قسمت صفحه ی راهنما مشخص شده که کلید دارای دو حالت وصل و یک حالت قطع با زاویه ی ۹۰ درجه می باشد. زیر این قسمت یک کد وجود دارد که شرکت سازنده توسط آن نوع محصول خود را مشخص می کند. کلید در مجموع دارای ۹ ترمینال می باشد. ترمینال های ۲ و ۶ و ۱۰ برای ورودی اول ، ترمینال های ۴ و ۸ و ۱۲ برای ورودی دوم و ترمینال های ۱ و ۵ و ۹ برای خروجی در نظر گرفته شده اند. در جدول پائین دیاگرام مشخص شده که در وضعیت یک، ترمینال های ۲ و ۶ و ۱۰ به خروجی متصل می باشند. در وضعیت صفر، هیچ یک از ترمینال ها به خروجی متصل نبوده و در حالت دو، ترمینال های ۴ و ۸ و ۱۲ به خروجی متصل هستند.

کلید دو طرفه ی سه فاز

کلید چنج آور گردان را می توان داخل جعبه، روی درب تابلو برق و یا داخل آن به سادگی نصب کرد. قابل ذکر است که این کلیدها با توجه به برندهای مختلف در مدل های ۱ تا ۴ پل و از چند آمپر تا حدود ۴۰۰ آمپر ساخته می شوند. از این کلیدها می توان در صنایع کوچک و متوسط استفاده کرد.

روش سیم بندی:

پس از نصب کامل کلید باید آن را سیم بندی کنیم. با توجه به تک فاز و یا سه فاز بودن کلید، تعداد ترمینال ورودی و خروجی در آن متفاوت است. نکته ی مهم قبل از شروع سیم بندی، مطابقت دادن نوع و جریان بار با مشخصات درج شده روی پلاک کلید می باشد. فرض کنید می خواهیم یک کلید دوطرفه ی سه فاز را برای جابجایی بار بین برق شهر و ژنراتور سیم بندی کنیم. در کنار هر ترمینال یک حرف و یا مشخصه وجود دارد که باید به آن ها توجه کنیم. یک دسته از ترمینال های ورودی را برای برق شهر، دسته ی دیگر ترمینال های ورودی را برای ژنراتور و دسته ی خروجی را برای اتصال به بار در نظر می گیریم. بهتر است از شماره سیم و یا سیم های رنگی برای این موارد استفاده کنیم.

می توان با تغییر در سیم بندی از این کلید برای تغییر جهت گردش در الکتروموتورهای سه فاز و تک فاز نیز استفاده کرد. قابل ذکر است که برای تغییر جهت گردش کلیدهای مخصوص وجود دارد که با تغییرات پلاتین های داخلی این کار را انجام می دهند.

تست و تنظیمات:

این کلید المان تنظیمی نداشته ولی قبل از بهره برداری نیاز به تست دارد. تست های این کلید را می توان به دو گروه تست در بی برقی و تست در برق داری تقسیم کرد. برای انجام تست های نهایی این مراحل را انجام دهید:

  • از نصب صحیح و عمکلرد مکانیکی، اینترلاک ها و … کلید اطمینان حاصل کنید. کلید را چند بار قطع و وصل کنید.
  • با توجه به رنگ سیم ها، شماره سیم ها و کمک گرفتن از اهم متر، صحت مدار خود را کنترل کنید.
  • در قدرت های بالا و با استفاده از میگر، قدرت عایقی سیم ها و مقاومت پلاتین ها را کنترل کنید.
  • اگر کلید دارای حالت صفر بود، پس از کنترل نهایی، آن را در وضعیت قطع قرار داده و یکی از ورودی ها را برق دار کنید. برای قطع و وصل این کلید کافی است دسته ی آن را چرخانده و در مقابل وضعیت های موجود قرار دهید. برای وضعیت خاموش ممکن است عبارت های صفر یا OFF روی کلید نوشته شده باشد. در این مرحله نیز می توانید صحت اتصال سیم ها به ترمینال های ورودی را با یک اهم متر و یا فازمتر چک کنید.
  • توجه کنید که اگر گلید دارای حالت صفر نباشد، به محض وصل یکی از ورودی ها، خروجی کلید نیز برق دار می شود. پس قبل از این کار اقدامات لازم مانند جدا کردن بار، کنترل کردن وضعیت کابل ها و … را انجام دهید.
  • در این مثال از کلید برای جابجایی بین برق شهر و ژنراتور استفاده شده است. نکته ی مهم در این مثال توالی صحیح فازها می باشد. هنگام جابجایی بار بین برق شهر و ژنراتور نباید توالی تغییر کند. برای مشخص کردن توالی فازها می توان از توالی سنج، کنترل فاز و یا یک الکتروموتور به فاز استفاده کرد. توالی را تست کرده و در صورت نیاز آن را تغییر دهید.
  • اگر کلید دارای حالت قطع باشد، با بازدید کردن شرایط مدار و بارهای متصل شده به خروجی کلید می توانید یکی از حالت های آن را وصل کرده و نتیجه را کنترل کنید. در صورتی که کلید بدون حالت قطع باشد نیازی به وصل آن نیست و می توانید وضعیت خروجی را کنترل کنید. در صورتی که کلید جزئی از یک تابلو برق و یا مدار جدید می باشد، تست در شرایط برق دار فقط باید در صورتی انجام شود که کل کار تمام شده و هیچ کس روی آن مشغول به کار نباشد.
  • ورودی دوم را برق دار کرده و وضعیت و صحت آن را تست کنید. کلید را در وضعیت دوم قرار داده و توالی را تست کرده و در صورت نیاز آن را تغییر دهید.

کار با تجهیز:

بهره برداری از این کلیدها ساده و معمولا بدون نیاز به سرویس و نگه داری می باشد. در قسمت راهنمای کلید برای حالت قطع عبارت صفر یا OFF و برای حالت وصل اول عبارت یک  و حالت وصل دوم عبارت ۲ درج می شود. برای جابجایی کافی است دسته را چرخانده و در مقابل وضعیت مورد نظر قرار دهید. برخی از کلیدها ممکن است دارای سیستم های حفاظتی و اینترلاک باشند.

اگر کلید ا ز نوع برگشت فنری باشد، پس از رها کردن دسته ی آن، پلاتین ها تغییر وضعیت داده و به حالت اول بر می گردند. هرگز سعی نکنید این کلید را با اشیاء خارجی در وضعیت های دیگر قفل کنید.

دوره ی تصویری کلیدهای فشار ضعیف