کنتاکتور قدرت

همان گونه که ذکر شد؛ کنتاکتورها از گروه کلیدهای قابل قطع و وصل تحت بار نامی هستد. این کلیدها در مدل های مختلف جهت استفاده در مدارهای فرمان، کنترل الکتروموتور، روشنایی، سوئیچ خازن و … ساخته شده و جریان مجاز عبوری از پلاتین های آن ها می تواند از چند آمپر تا چند هزار آمپر باشد. در این مقاله با کنتاکتور قدرت و در مقاله ی کنتاکتور فرمان و کنتاکتور خازنی با انواع دیگری از کنتاکتور و کاربری آن ها آشنا می شویم.

کنتاکتور قدرت کنتاکتور در دو مدل AC و DC بوده و جهت قطع و وصل و یا ایجاد تغییر در مدارهای قدرت استفاده می شود. تعداد پلاتین های قدرت در این گروه از کنتاکتورها می تواند بین دو تا چهار عدد (در کنتاکتورهای قدرت بالا، می توان تعداد پل ها را به صورت سفارشی بیشتر کرد) و از نوع نرمال باز یا نرمال بسته باشد. قابل ذکر است که علاوه بر پلاتین های قدرت، معمولا تعدادی پلاتین فرمان نیز در این کنتاکتور وجود دارد اما مشخصه ی الکتریکی آن ها با پلاتین های قدرت متفاوت است. در تصویر زیر چند نمونه کنتاکتور قدرت (Power Contactor) را مشاهده می کنید.

انواع کنتاکتور

با توجه به قدرت کنتاکتور، محل اتصال جریان ورودی و خروجی به کنتاکت های قدرت می تواند شامل ترمینال های سیمی و یا صفحه هایی برای اتصال شینه یا کابلشو باشد. ولتاژ نامی کنتاکتور قدرت فشار ضعیف تا ۱۰۰۰ ولت بوده و می تواند برای قطع و وصل بارهای کوچک تا بزرگ استفاده شود. (کنتاکتورها در سطح ولتاژ فشار متوسط نیز تولید می شوند)

حداکثر جریان نامی کنتاکتورها با توجه به برند و نوع آن متفاوت بوده و در برخی مدل ها تا ۸۰۰۰ آمپر نیز وجود دارد (برند CBC مدل Bar از ۱۲۵۰ تا ۸۰۰۰ آمپر با ولتاژ ۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ولت مستقیم و متناوب). در جریان های بسیار بالا، ساختمان کنتاکتور با مدل های معمولی تفاوت زیادی داشته و می تواند شامل قطعات بیشتر مانند سیستم های خاموش کننده ی قوس، مکانیزم قطع و وصل متفاوت و … باشد.

به عنوان مثال در تصویر زیر، یک کنتاکتور سه فاز قدرت اشنایدر الکتریک با جریان نرمال ۲۷۵۰ آمپر را مشاهده می کنید. این گروه از کنتاکتورها برای سوئیچ بارهای خاص با قدرت بسیار بالا مانند انواع الکتروموتور، سیستم های مغناطیسی، جرثقیل ها و … استفاده می شوند.

کنتاکتور با جریان نامی بالا

کنتاکتورهای کوچک تا متوسط را می توان با پیچ و یا استفاده از ریل های استاندارد در صفحه ی داخلی تابلو برق نصب کرد اما برای کنتاکتورهای بزرگ تنها باید از پیچ استفاده کنیم. به صورت کلی جهت انتخاب یک کنتاکتور قدرت، باید صحت انجام تمام مراحل زیر را کنترل کرد:

  • نوع و میزان ولتاژ مدار کنترل مشخص شده باشد. این کار جهت انتخاب صحیح بوبین کنتاکتور می باشد.
  • نوع و میزان ولتاژ مقدار قدرت مشخص شده باشد. این کار جهت انتخاب صحیح ولتاژ نامی و عایقی کنتاکتور می باشد.
  • نوع و اندازه ی بار مشخص شده باشد. کنتاکتور برای قطع و وصل چه نوع باری با چه جریانی استفاده خواهد شد؟ این کار جهت انتخاب صحیح گروه کنتاکتور و جریان مجاز عبوری از پلاتین های قدرت آن می باشد.
  • تعداد و نوع پلاتین های قدرت مشخص شده باشد. این کار برای قطع و وصل به صورت کامل و ایمن می باشد.
  • تعداد و نوع پلاتین های فرمان مشخص شده باشد.
  • تعداد قطع و وصل کنتاکتور در یک روز، هفته یا ماه مشخص شده باشد. این کار برای انتخاب صحیح گروه حرارتی و عمر مکانیکی می باشد.
  • نحوه ی نصب و اتصالات مشخص شده باشد. با این کار می توان از انتخاب درست نوع ترمینال، آداپتور، بی متال و … اطمینان حاصل کرد. مشخص کنید که کنتاکتور بهمراه چه لوازمی و در چه سیستمی نصب خواهد شد. به عنوان مثال نصب روی صفحه ی داخلی، باسداکت، به تنهایی، با بی متال، با کلید راه انداز دستی، اتصال با سیم، کابل، شینه و …
  • تاثیرات محیطی و روش نصب مانند درجه حرارت، رطوبت، نصب در زاویه و … مشخص شده باشد. این کار برای انتخاب سایز و نوع مناسب کنتاکتور می باشد. به عنوان مثال در صورت افزایش درجه حرارت، میزان جریان مجاز کاهش پیدا می کند و باید کنتاکتور با سایز بزرگ تر انتخاب کرد.
  • در دسترس بوده لوازم جانبی مورد نیاز را کنترل کنید. در برندهای متفرقه لوازم جانبی به ندرت نیازمندی های شما را پوشش می دهد. با مشخص کردن این اطلاعات می توانید بهترین برند را انتخاب کنید. لیست لوازم جانبی مورد نیاز مانند انواع پلاتین های کمکی، تایمر، سیستم های تثبیت کننده ی ولتاژ، اینترلاک ها و … را مشخص کنید.
  • با توجه به قیمت و حساسیت کنتاکتور، در دسترس بوده قطعات قابل تعویض مانند بوبین و پلاتین ها را کنترل کنید.

در مقاله ی “مشخصات فنی کنتاکتور” مهم ترین مشخصه های فنی کنتاکتورها بررسی شده و گفته شد که این اطلاعات به همراه المان های دیگر مانند استانداردها، برند، نکات سیم بندی و … روی پلاک درج می شود. با توجه به نوع کنتاکتور و برند ممکن است اطلاعات درج شده روی پلاک متفاوت باشد. در تصویر زیر پلاک یک کنتاکتور قدرت را مشاهده کنید. اطلاعات درج شده در این پلاک عبارتند از:

علائم روی پلاک کنتاکتور

  • در اولین قسمت مشخص شده که کنتاکتور از نوع AC3 و مخصوص قطع و وصل موتورهای قفس سنجابی می باشد.
  • در ادامه شماره و نوع استانداردهایی که کنتاکتور بر اساس آن ها طراحی و ساخته شده است را مشاهده می کنید.
  • در این پلاک برای مشخص کردن میزان بار مجاز از یک جدول استفاده شده است. این جدول دارای سه سطر ولتاژ متناوب، قدرت موتور بر اساس کیلووات و جریان مجاز بر اساس آمپر می باشد. به عنوان مثال در ولتاژ خط ۲۴۰ ولت می توان یک موتور قفس سنجابی ۵/۵ کیلو وات با جریان معادل ۲۲ آمپر را به کنتاکتور متصل کرد.
  • با عبارت AC1=Ith=40A مشخص شده که اگر از کنتاکتور برای قطع و وصل بارهای کاملا اهمی در هشت ساعت استفاده کنیم، جریان مجاز از ۲۲ آمپر تا ۴۰ آمپر افزایش پیدا می کند.
  • در قسمت بعدی ولتاژ عایقی برابر ۶۹۰ ولت و حد نهایی آن ۶ کیلو ولت درج شده است.
  • در قسمت میانی علائم استاندارد اروپا، آمریکا و کانادا را مشاهده می کنید.
  • برای مشخص کردن میزان بار مجاز بر اساس استانداردهای آمریکایی، از یک جدول بر اساس ولتاژ و اسب بخار نیز استفاده شده است. به عنوان مثال در مدار تک فاز با ولتاژ ۱۲۰ ولت می توان یک موتور ۲ اسب را به کنتاکتور متصل کرد.
  • جریان مجاز پلاتین های کمکی ۱۰ آمپر با ولتاژ ۶۰۰ ولت متناوب و یا ۵ آمپر با ولتاژ ۶۰۰ ولت مستقیم مشخص شده است. مفهوم کدهای این قسمت را در جدول شماره ی ۵-۳ از بخش مشخصه های ولتاژی مشاهده کنید.
  • طبق تصویر، جریان اتصال کوتاه معادل ۵ کیلوآمپر متوسط، در شرایط زمانی محدود می تواند از کنتاکتور عبور کند.
  • در قسمت پایانی نیز مشخص شده که فقط مجاز به اتصال سیم مسی به کنتاکتور هستیم.
دوره ی تصویری کلیدهای فشار ضعیف